Ilse Wagner

Ilse Wagner was een dochter en enig kind van Salomon Alfred Wagner (1891-1942) en Johanna Goldstein (1896-1943).^[1] Het gezin Wagner vluchtte eind maart 1939 vanuit Hamburg naar Nederland, nadat vader Salomon na de Novemberprogrom van 1938 was opgepakt en tot 11 januari 1939 in het concentratiekamp Sachsenhausen gevangen had gezeten.^[2] Grootmoeder Golda Wagner - Levien volgde in augustus van dat jaar.^[3] Het beroep van Ilses vader is vooralsnog onbekend; haar moeder staat te boek als boekhoudster c.q. typiste. Zij zou in het bezit zijn geweest van een diploma van een Duitse handelsschool.^[4]

Mogelijk ging Ilse in Nederland naar de Deurlooschool in de Dintelstraat in Amsterdam. Toen zij in 1941 haar lagere school afrondde stond zij ingeschreven bij het Gemeentelijk Lyceum voor Meisjes op Reinier Vinkeleskade 62 in Amsterdam. Trots schrijven haar ouders op 19 mei 1941 aan de broer en schoonzus van Ilses moeder, die naar Amerika waren geëmigreerd, dat Ilse midden september op deze middelbare school zou kunnen beginnen.^[5] Maar vier maanden later schrijven zij: 'Ilse mag niet langer naar de door ons gekozen school gaan en moet wachten totdat haar een andere school wordt toegewezen.'^[6] Voor Joodse leerlingen en docenten was het per 1 september 1941 verboden om naar reguliere scholen te gaan. Ze schrijven dat Ilse, terwijl ze moet wachten tot ze naar een nieuwe school kan, samen met vijf andere meisjes uit haar klas privéonderwijs krijgt.^[7] Uiteindelijk moest zij naar het Joods Lyceum. In het schooljaar 1941-'42 zat zij in klas 1L2, dezelfde klas als Anne Frank. In 1942-'43 zat zij in klas 2B.^[8] In haar dagboek schrijft Anne over haar: 'Ilse Wagner is een vrolijk en leuk kind, (...). Ilse is nogal op mij gesteld, ze is ook erg knap maar lui'.^[9] Maar een paar weken later schrijft Anne dat ze Ilse erg kinderachtig en ook niet aardig meer vindt.^[10] Volgens Anne was Ilse de beste vriendin van Hanneli Goslar.^[11] Ze bezat een ping-pongspel, waar de club Kleine Beer minus 2 - waar ze lid van was - gebruik van maakte.^[12]

Volgens haar persoonkaart in het bevolkingsregister was de moeder van Ilse medewerker van de Joodsche Raad.^[13] Op haar kaart in de cartotheek van de Joodsche Raad staat vermeld dat zij werkzaam was in rusthuis Margaretha. Op de kaart staat ook vermeld dat haar echtgenoot naar Duitsland was vertrokken.^[4]

Salomon Alfred Wagner werd vermoedelijk op 19 oktober 1942 vanuit Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Waarschijnlijk werd hij daar op 22 oktober 1942, direct na zijn aankomst, vermoord.^[14]  In maart 1943 werden ook Ilse, haar moeder Johanna en haar oma Golda gearresteerd en naar Westerbork gebracht. Op 30 maart 1943 werden ze met nog eens 1.252 mensen in goederenwagons gedeporteerd naar het vernietigingskamp Sobibor. Aangenomen kan worden dat Golda, Johanna en Ilse direct na aankomst op 2 april 1943 zijn vermoord. Geen van de mensen uit dit transport overleefde het vernietigingskamp.^[15] In Sobibor staat een steen ter nagedachtenis aan de drie vrouwen van de  familie Wagner.^[16] Zowel in Hamburg, als in Amsterdam liggen struikelstenen ter herinnering aan het verblijf van de Wagners.^[17]

Johanna Wagner - Goldstein had een broer, Herbert Josef, geboren 18 januari 1899 in Hamburg, die voor de oorlog naar Engeland wist te emigreren. Na de oorlog vestigde hij zich in de Verenigde Staten, waar hij in 1992 overleed.

Over Ilse Wagner en haar familie is een achtdelige podcastserie gemaakt.^[18] In 2024 dook verre familie van de Wagners op die over briefwisseling uit 1940 tot 1942 bleek te beschikken, waardoor de makers van de podcast meer te weten zijn gekomen over het leven van Ilse en haar familie Wagner in ds chaduw van de het naderende onheil.^[19] 

Bron persoonsgegevens.^[1] Adressen: Schäferskampsallee 11, Hamburg; Biesboschstraat 17-II, Grevelingenstraat 11 I; President Steijnplantsoen 11 II (mei ’42).^[20]