Nationaliteit van Hermann van Pels

Hermann van Pels is in Duitsland geboren op 31 maart 1898 in Gehrde in Nedersaksen, maar hij had niettemin de Nederlandse nationaliteit.^[1] Op de trouwakte van Hermann van Pels staat: Niederlandischer Staatsangehöriger heimatberechtigt in Oude Pekela, Groningen.^[2] Door dit huwelijk kreeg zijn Duitse vrouw Auguste Röttgen de Nederlandse nationaliteit en was hun zoon Peter vanzelfsprekend ook Nederlands.^[3] Hermann van Pels’ familie van vaderszijde woonde generaties lang in Oude Pekela Vader, groot- over- en betovergrootouders waren bijna allemaal in Oude Pekela geboren en/of overleden.^[4]

Op de woningkaart van Martinistraße 67A in Osnabrück staat als nationaliteit bij Hermann van Pels en zijn gezin foutief Pr (= Pruisisch) vermeld.^[5] Ook de woningkaart van Aaron van Pels en zijn kinderen staat als Staatsangehörigkeit Pr (Pruisisch).^[6] Dat moet wel een ambtelijke fout zijn.

De Nederlandse Wet op het Nederlanderschap en het ingezetenschap van 1892 verplichtte in het buitenland wonende Nederlanders te verklaren dat zij Nederlander wensten te blijven. Hermann van Pels diende daardoor uiterlijk tien jaar vanaf na het bereiken van de meerderjarige leeftijd van 21, die wens aan een Nederlandse gezant of consul kenbaar te maken.^[7] Dat wil zeggen: vóór 31 maart 1929.

Hij vergat of verzuimde dit, net als overigens veel anderen. Een ander artikel in dezelfde wet voorzag in dergelijke gevallen in kosteloos herstel, zij het wel via officiële naturalisatie bij wet. In het geval van Van Pels was er enig gedoe bij de afstemming tussen de departementen van Justitie en Buitenlandse Zaken, zo blijkt uit bewaarde correspondentie. Voor de procedure moest zijn geboorteakte door Buitenlandse Zaken worden gelegaliseerd. Ook is er bewijs nodig dat hij zijn Nederlanderschap inderdaad door artikel 7 juncto 5 van de wet van 12 december 1892 verloor. Tenzij een oud nationaliteitsbewijs kon worden overlegd, moest ook worden toegevoegd een afschrift (géén extract) van de geboorteakte van zijn vader, te legaliseren door de betreffende arrondissementsrechtbank. Tot slot moest nagegaan worden of die vader ten tijde van de geboorte van de zoon zijn Nederlanderschap niet had verloren te gevolge van artikel 9, 3⁰ van het (oud) Burgerlijk Wetboek.^[8] Dat Van Pels vanwege voormeld artikel werd getroffen was duidelijk, maar Justitie wilde van Buitenlandse Zaken weten of hij daarna niet nog iets had gedaan waardoor hij zijn Nederlanderschap óók zou hebben verloren.^[9] 

Op 11 oktober 1932 werd het ontwerp van wet opgesteld.^[10] Het wetsontwerp tot naturalisatie van Philipp Karl Bock en negentien anderen (onder wie Van Pels)^[11] werd zonder hoofdelijke stemming op 27 april 1933 door de Eerste Kamer aangenomen.^[12] Van deze twintig aanvragers waren er acht oud-Nederlanders die het Nederlanderschap vanwege artikel 7 juncto 5 waren verloren.^[13]  Met de publicatie op 9 mei 1933 in het Staatsblad was de naturalisatie van Hermann van Pels tot Nederlander een feit.^[14]

Als Nederlands staatsburger had Hermann van Pels met de Nederlandse dienstplichtbepalingen te maken. Tijdens een bezoek aan de Vreemdelingenpolitie in januari 1939 bleek hij  als deserteur gesignaleerd te staan. Nadat hij twee keer uitstel van zijn opkomstplicht had gevraagd en gekregen, maar niet was verscheen op de nieuwe opkomstdatum van 1 oktober 1920, had de legerleiding hem de status van deserteur gegeven.^[15]

Ondanks zijn Nederlandse nationaliteit was de aanvraag van Hermann van Pels en zijn gezin voor emigratie naar de Verenigde Staten op 10 februari 1939 geregistreerd op de wachtlijst van 'immigrants under the German quota'.^[16]