Werner Joseph
Werner Joseph was een klasgenoot van Anne Frank op het Joods Lyceum.
Persoon
Werner Joseph was een zoon van Friedrich Joseph en Hedwig Hermanns.[1] Hij groeide op in Breslau als de jongste in een gezin met drie jongens. Hij kwam samen met zijn oudere broers Heinz-Günther (1922) en Hans Hugo (1924)[2] met een Kindertransport op 5 januari 1939 naar Nederland. Hun ouders hadden het plan om naar Columbia te emigreren, maar beschikten niet over de middelen daartoe. Daarop besloten ze om de drie jongens naar Nederland te laten gaan.[3]
Na tien maanden samen in het Dommelhuis, een opvanghuis voor Joodse jongens in Eindhoven,[4] te hebben verbleven, vertrokken Heinz-Günther en Hans Hugo naar het Werkdorp in Wieringermeer, waar uit Duitsland en Oostenrijk gevluchte (jonge) Joden een agrarische vakopleiding volgden.[5] Zij bleven daar tot de ontruiming op 20 maart 1941. Mogelijk heeft Werner zijn broers bezocht in het werkdorp.[6]
Op 11 juni 1941 was er in Amsterdam-Zuid een razzia die voornamelijk gericht was op voormalige bewoners van Werkdorp Wieringermeer. Heinz-Günther was een van 57 werkdorpers die toen werd opgepakt bij de 2e razzia in Amsterdam en via kamp Schoorl naar Mauthausen werd gedeporteerd. Daar werd hij op 16 september 1941 vermoord.[7] Hans-Hugo verbleef tot april 1943 in Amsterdam. Hij ging in het najaar van 1941 al naar het Jeugdhuis van de Joodse Raad aan de Plantage Franschelaan.[8] Werner volgde een klein jaar later. In de tussentijd verbleef hij bij pleeggezinnen in Amsterdam.
In het schooljaar 1941-1942 zat Werner in klas 1L2 van het Joods Lyceum en in 1942-1943 in klas 2B.[9] In haar dagboek typeert Anne hem als 'door de tijden stil' waardoor hij saai leek.[10] Op 6 mei 1943 meldde rector Elte dat Werner| de school had verlaten.[11]
De beide broers werden op 20 april 1943 opgepakt en afgevoerd naar kamp Westerbork. Zij gingen op 4 mei 1943 met nog 1.185 mannen, vrouwen en kinderen op transport naar Sobibor waar ze allemaal direct na aankomst op 7 mei 1943 werden vermoord.[12] Hun ouders waren op 11 december 1941 al uit Düsseldorf gedeporteerd naar het getto van Riga: vader Friedrich werd in januari 1942 in concentratiekamp Salaspils om het leven gebracht; moeder Hedwig in kamp Stutthof.[13]
Bron persoonsgegevens [1] Adressen: Dommelhuis, Jonckbloetlaan 13, Eindhoven (jan. 1939); Kalverstraat 92hs, (mrt. 1940); Grensstraat 9 I, Plantage Franschelaan 13 hs, Amsterdam (1941).[1]
Noten
- a, b, c Stadsarchief Amsterdam (SAA), Dienst Bevolkingsregister, Archiefkaarten (toegangsnummer 30238): Archiefkaart Werner Joseph.
- ^ SAA, Dienst Bevolkingsregister, Archiefkaarten (toegangsnummer 30238): Archiefkaart Hans Hugo Joseph.
- ^ Zie de dossiers van Heinz-Günther, Hans-Hugo en Werner Joseph op de Dokin website.
- ^ In 1939 woonden er tijdelijk in totaal 200 jonge, Joodse vluchtelingen uit Duitsland, die overigens nog hetzelfde jaar elders in het land werden ondergebracht. Drijvend kracht achter het Dommelhuis was Hilda Verwey-Jonker. Eindhoven in de Tweede Wereldoorlog: Hilda Verwey-Jonker: De Eindhovense oorlogsperiode.
- ^ Joods Monument: Werkdorp Wieringermeer.
- ^ Hij wordt genoemd als één van de slachtoffers op website met daarop de 197 werkdorpers. Werkdorp Wieringermeer: Werner Joseph.
- ^ Werkdorp Wieringermeer: Heinz Günther Joseph.
- ^ Werkdorp Wieringermeer: Hans Hugo Joseph.
- ^ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies, Amsterdam, Archief 181e (W.S.H. Elte), inv. nr. 2f: Absentenregister klas 1LII Joods Lyceum, 1 maart – 17 juli 1942; Dienke Hondius, Absent: herinneringen aan het Joods Lyceum Amsterdam 1941-1943, Amsterdam: Vassallucci, 2001, p. 269-270; Wikipedia: Klas van Anne Frank.
- ^ Anne Frank, Dagboek A, 16 juni 1942, in: Verzameld werk, Amsterdam: Prometheus, 2013.
- ^ NIOD, Joodsche Raad voor Amsterdam (toegang 182), Afdeling Onderwijs, Inrichting voor Voortgezet Onderwijs, Bundel correspondentie van de rector van de Inrichting voor Voortgezet Onderwijs (het voormalig Joodsch Lyceum, rector: W.J.H.Elte) te Amsterdam, november 1942 - mei 1943: W.S.H. Elte aan de Joodse Raad van Amsterdam, 6 mei 1943.
- ^ Stichting Sobibor: Transport 10; Joods Monument: Werner Joseph.
- ^ Bundesarchiv - Gedenkbuch Opfer der Verfolgung der Juden unter der nationalsozialistischen Gewaltherrschaft in Deutschland 1933 - 1945: Joseph, Friedrich; Joseph, Hedwig.