Hermann Wilp

Hermann Wilp werd geboren in Neuwied, een stad aan de Rijn niet ver van Koblenz. Hij had een jongere broer Herbert. Zijn moeder Frieda Meyer was een joodse vrouw uit een familie met veel kermisreizigers.^[1] Ze trouwde met de naar haar zeggen ‘halfarische’ Adolf Wilp. Het echtpaar reisde met een draaimolen langs jaarmarkten en kermissen. In de loop van de jaren dertig kregen ze last van chicanes bij het aanvragen van vergunningen en kwamen er tegen haar beschuldigingen van buitenechtelijke relaties.^[2]

Nadat haar man bij de Gestapo werd ontboden week ze uit naar Nederland en meldde zich 1 oktober 1937 bij een hulporganisatie in Enschede. Ook haar man kwam daarheen, met een van de kinderen. Het andere bleef bij Frieda’s ouders in Neuwied. Hij werd in Enschede gearresteerd omdat hij zonder pas over de grens kwam en de Nederlandse autoriteiten zetten hem naar Duitsland uit. Bekenden uit Enschede deden navraag in Gronau en daar bleek hij te worden vastgehouden.^[2] Het Vluchtelingencomité vroeg ook informatie uit Duitsland en kwam tot de conclusie dat er van vervolging van Frieda niets was gebleken.^[3]

In december 1938 kwam Hermann Wilp per trein bij Enschede Nederland binnen. De precieze datum ontbreekt, maar waarschijnlijk was het gelijk met broer Herbert op de 21e. Hermann kreeg op 18 november 1939 van het Duitse consulaat in Rotterdam een paspoort.^[4]

Hermann kwam terecht in werkdorp Wieringen, waar Joodse jeugd werd opgeleid voor agrarisch werk. Terwijl alweer precieze data over zijn verblijf ontbreken, lijkt hij het werkdorp in ieder geval vóór 7 mei 1941 te hebben verlaten.^[1] In diezelfde meimaand is een foto van hem gemaakt met Margot en Anne Frank op het Merwedeplein. Anne plakte de foto in een album en schreef erbij: ‘mei 1941 met Hermann Wilp ('de pleegzoon’)'.^[5] Een mogelijke betekenis van de term ‘pleegzoon’ is niet uit andere bronnen te herleiden.

Op 27 april 1942 schreef de Joodse Raad aan de Vreemdelingendienst in Amsterdam dat Hermann door de Duitse autoriteiten Kriegsverwendungsfähig was verklaard. Hij blijkt ‘1/2 arisch’ en de JR voert hem uit de administratie af.^[4] Zowel hij als zijn broer gingen op een onbekende datum in waarschijnlijk 1942 terug naar hun ouders in Neuwied.

Hermann beleefde nog een kortstondige inlijving bij een eenheid van de pantserinfanterie. Tot actieve frontdienst kwam het niet. Op 27 februari 1943 werd hij, met ouders en broer, in zijn geboorteplaats gearresteerd. Het Reichs Sichterheits Hauptamt (RSHA) stuurde hem door en 3 maart daaropvolgend kwam hij in Auschwitz aan.^[6] Na bijna twee jaar in dat kamp wordt hij op 28 januari 1945 overgebracht naar een buitenkamp van Mittelbau-Dora.^[1]

Na de bevrijding ging Hermann terug naar Neuwied en hij trouwde in 1950 met een vrouw uit Koblenz.^[7] Plannen om naar Brazilië te emigreren gingen niet door. Ze vestigden zich eind jaren vijftig in Koblenz en Hermann overleed daar in 2000.^[1]