NL

Margot Frank op het Joods Lyceum

Margot Frank werd als gevolg van de anti-Joodse maatregelen overgeplaatst naar de 4e klas van het Joods Lyceum.

Gebeurtenis

15 oktober 1941

52,361351 N 4,90487 O

Voormalige Stadstimmertuin 1

Amsterdam

Nederland

Vanaf september 1941 kon Margot Frank door de anti-Joodse maatregelen niet meer naar het Gemeentelijk Lyceum voor Meisjes. Ze moest toen naar de 4de klas van de HBS van het Joods Lyceum, gevestigd op Voormalige Stadstimmertuin 1, te Amsterdam. Ze zat daar op school tot ze op 6 juli 1942 moest onderduiken in het Achterhuis.

De Amsterdamse wethouder Franken verwachtte blijkens een schrijven in april 1941: maatregelen, die ertoe leiden, dat de Joodsche leerlingen van de Amsterdamsche scholen worden geconcentreerd in scholen, uitsluitend voor deze leerlingen bestemd.[1]

Van 9 tot 14 juli 1941 moesten de Amsterdamse schoolhoofden hun Joodse leerlingen tellen en het aantal doorgeven aan het Centraal Bureau Inschrijving van Leerlingen.[2]

Margots overplaatsing naar de 4e klas van het Joods Lyceum was in oktober 1941.[3] De eerste lesdag was op 15 oktober 1941.[4] Margot kwam in het schooljaar 1941-1942 in klas 4B2 terecht. Haar klasgenoten waren:

  • Asscher, Abraham
  • Baruch, Franz Ralph
  • Berg, Levie van den
  • Blokjesman, Meijer
  • Bremer, Eduard
  • Frijda, Jetteke
  • Gans, Philip
  • Hertzberger, Leopold
  • Heijmans, Ernst Bob
  • Lek, Trees Evelijn
  • Marcus, Heinz Theo
  • Menist, Abraham
  • Neter, Albert Hans
  • Rajgrodski, Henoch
  • Rodrigues, Maurits.
  • Rijn, Hugo van
  • Schelvis, Mozes
  • Spijer, Herbert Willem
  • Swaab, Simon
  • Sweijd, Frits
  • Verduin, Wanda
  • Wegloop, Leman
  • Witteboon, Asser
  • Zimmern, Georg
  • Zwaaf, Lena [5]

Margot Frank was bevriend met Jetteke Frijda. Ze kenden elkaar al van het Gemeentelijk Lyceum voor Meisjes.[6] Bloeme Emden verklaarde na de oorlog in de parallelklas te hebben gezeten van Margot,[7] maar haar naam komt niet voor in het Absentenregister van het Joods Lyceum.[8] Zij zat niet op het Joods Lyceum, maar ging in 1941 naar de Joodse HBS-A met vijfjarige cursus[9] op Mauritskade 24.[10]

Anne schrijft over Margots vorderingen: 'Mijn zuster Margot heeft ook haar rapport, schitterend zoals gewoonlijk. Als cum laude bij ons zou bestaan, was ze zeker met lof overgegaan, zo een knappe bol!'[11]

Margot las op deze school o.a. het boek Le Bourgeouis Gentilhomme. Comédie-ballet en cinq actes van Molière. Dit boek is bewaard gebleven. Het is een geannoteerde versie voor schoolgebruik. Op het schutblad staat in potlood: M. Frank. Oct. 1941 Joods Lyceum.[12] Ook is het boek English Passages for Translation, samengesteld door dr. H.G. de Maar, bewaard gebleven ui Margots schooltijd. Ze noteerde voorin: Margot Frank IV B II.[13]

Het tweede schooljaar 1942-’43 - onderduik en deportatie

Op 6 juli 1942 kwam aan Margots schoolcarrière noodgedwongen een einde doordat zij met haar familie moest onderduiken, nadat ze de dag ervoor een oproep had ontvangen om zich te melden voor transport naar Duitsland. Enkelen van haar klasgenoten doken later ook onder, anderen gaven gehoor aan de oproep of werden in de maanden die volgden opgepakt en op transport gezet. Na de zomervakantie van 1942 werden de overgebleven leerlingen uit de parallelklassen 4B1 en 4B2 samengevoegd tot klas 5B. Daarin zaten zover bekend zes leerlingen, waarvan slechts een uit Margots klas: Frits Sweijd.[14]

Van de vijfentwintig leerlingen die in 1941 waren begonnen in klas 4B2 werden er achttien omgebracht in concentratie- en vernietigingskampen: tien leerlingen in Auschwitz en buitenkampen daarvan (Levie van den Berg, Meijer Blokjesman, Ernst Heijmans, Albert Hans Neter, Maurits Rodrigues, Mozes Schelvis, Simon Swaab, Wanda Verduin, Leman Wegloop en Georg Zimmern) en drie leerlingen in Sobibor (Abraham Menist, Asser Witteboom en Lena Zwaaf). Franz Baruch stierf in Ebensee, een buitenkamp van Mauthausen, Philip Gans in Gross Rosen en Leopold Hertzberger in Schöppinitz. Drie leerlingen kwamen terecht in Bergen-Belsen, Margot Frank en Hugo van Rijn stierven daar, Bram Asscher overleefde het kamp. Treesje Lek maakte de bevrijding mee in Mauthausen. Het lukte vier leerlingen om tot aan de bevrijding in onderduik te overleven (Jetteke Frijda, Heinz Theo Marcus, Herbert Willem Spijer en Frits Sweijd). Henoch Rajgrodski wist naar Zwitserland te vluchten.

Noten

  1. ^ Conceptbrief 21 april 1941, aangehaald in: Dienke Hondius, Absent. Herinneringen aan het Joods Lyceum Amsterdam, 1941-1943, Amsterdam: Vassallucci, 2001, p. 31 en noot 34.
  2. ^ Hondius, Absent, p. 35; Stadsarchief Amsterdam (SAA), toegangsnummer 7410: Lijsten met opgaven van joodse leerlingen op de verschillende Amsterdamse middelbare scholen.
  3. ^ Anne Frank, Dagboek B, 20 juni 1942, in: Verzameld werk, Amsterdam: Prometheus, 2013.
  4. ^ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, W.H.S. Elte (toegang 181e), inv. nr. 1, rector Joods Lyceum aan de inspecteur voor de Lycea, 10 oktober 1941.
  5. ^ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies, Amsterdam, W.S.H. Elte (toegang 181e), inv. nr. 2f: Absentenregister klas 4BII Joods Lyceum, 1 maart – 17 juli 1942. NB. Een aantal namen op de lijst in Hondius, Absent, p. 281-282 blijkt na vergelijking met de namen en adressen in het Absentenregister niet te kloppen. Die zijn hier gecorrigeerd.
  6. ^ Anne Frank Stichting (AFS), Getuigenarchief, Frijda, Jetteke; AFS, Anne Frank Collectie (AFC), Otto Frank Archief, reg. code OFA_100: Correspondentie tussen Jetteke Frijda en Otto Frank. 
  7. ^ Willy Lindwer, De laatste zeven maanden. Vrouwen in het spoor van Anne Frank (Hilversum 1988), 130, 134 en 142-143.
  8. ^ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies, Amsterdam, W.S.H. Elte (toegang 181e), inv. nr. 2f: Absentenregister klas 4BI Joods Lyceum, 1 maart – 17 juli 1942; Hondius, Absent, p. 280-281.
  9. ^ Niet te verwarren met de orthodox-Joodse HBS op Voormalige Stadstimmertuin 2. Zie: Joods Amsterdam, Joodse HBS / Maimonides en Mauritskade 24 – Joodse HBS.
  10. ^ Bloeme Evers-Emden, Als een pluisje in de wind, Amsterdam: Uitgeverij Van Praag, 2012, p. 64.
  11. ^ Anne Frank, Dagboek B, 5 juli 1942, in: Verzameld werk.
  12. ^ AFS, AFC, reg. code A_MFrank_VII_005.
  13. ^ AFS, AFC, reg. code A_MFrank_VII_003.
  14. ^ NIOD, Archief 181e (W.S.H. Elte), inv. nr. 2: Correspondentie met de inspecteur der Gemeentebelastingen en anderen over komst en vertrek van leerlingen, en over regelingen m.b.t. het schoolgeld, 24 september 1941 - 18 februari 1943.

Gerelateerd