NL

Hanneli Goslar

Hanneli Goslar was een vriendin van Anne Frank vanaf de kleuterklas van de Montessorischool. In Kamp Bergen-Belsen ontmoette ze Anne meermaals aan de andere kant van het hek.

Persoon

Vervaardiger onbekend. Afkomstig uit privécollectie
  • Hannah Elisa Goslar
  • Berlijn, Duitsland 12 november 1928
  • Jeruzalem, Israël 28 oktober 2022

Hannah en haar zusje Gabri Goslar, rond 1941

Vervaardiger onbekend. Afkomstig uit privécollectie

Rechthebbende(n) onvindbaar

Hannah (Hanneli of Lies) Elisa (Elisabeth) Pick-Goslar werd op 12 november 1928 geboren in Berlijn in een religieus Joods gezin.[1] Het gezin vluchtte in 1933 naar Nederland en kwam begin 1934 op het Merwedeplein 31-I te wonen.[2] Daar leerde Hanneli meteen in de eerste week de familie Frank kennen.[3] De gezinnen Goslar en Frank raakten goed bevriend en kwamen zeer regelmatig bij elkaar over de vloer. Volgens Hanneli waren haar moeder en  Edith Frank ‘als zussen’ en konden ook haar vader en Otto Frank het goed met elkaar vinden.[4]

School

Vanaf 3 september 1934 ging Hanneli naar de school voor Voorbereidend Onderwijs No. 51, waar Anne Frank al vanaf april van dat jaar op school zat.[5] Over de eerste schooldag herinnerde Hanneli zich het volgende: ‘Mijn moeder bracht me naar school, ik kende de taal nog niet en mijn moeder was zo bang hoe het zou gaan, hoe ik zou reageren. Maar ik kwam binnen en Anne stond tegenover de deur bij de belletjes en liet ze rinkelen. Ze draaide zich om en ik vloog in haar armen en mijn moeder kon gerust naar huis gaan’.[4]

Op 13 juli 1935 werd Hanneli overgeschreven naar de Zesde Montessorischool.[5] Ook Anne stond daar vanaf 16 augustus 1935 ingeschreven. Ondanks de wisselende klassamenstellingen zaten Hanneli en Anne zes jaar lang bij elkaar in de klas.

Op 8 augustus 1941 kwam een verordening die bepaalde dat Joodse leerlingen per 1 september alleen nog les mochten krijgen van Joodse leraren. Hanneli en Anne moesten daarom naar het Joods Lyceum en kwamen allebei in klas 1L2 terecht.[6] Hanneli herinnerde zich hoe zij en Anne op school altijd samen waren en veel kletsten.[7]

Op 25 juni 1938 werd Hanneli de ‘deutschen Staatsangehörigkeit’ afgenomen.[8]

In 1939 was Hanneli aanwezig op de tiende verjaardag van Anne Frank. Met Anne, Kitty Egyedi, Mary Bos, Iet Swillens, Lucie van Dijk, Juultje Ketellapper, Martha van den Berg en Sanne Ledermann staat ze op een foto die op 12 juni 1939 op het Merwedeplein is gemaakt.[9]

Hanneli’s jongere zusje Rahel Gabriële Ida (Gabi) Goslar werd op 25 oktober 1940 geboren.[10] Twee jaar later raakte haar moeder opnieuw zwanger. Deze gezinssituatie maakte dat onderduiken geen optie was. Op 27 oktober 1942 stierf Hanneli's moeder in het kraambed, nadat de baby een dag eerder doodgeboren was.[11] Anne schreef over het verlies van de baby van de Goslars in haar dagboek op 2 november 1942.[12] Waarschijnlijk wist zij toen niet dat ook de moeder van Hanneli ook was overleden.[13] Op 6 november 1942 noteerde rector Elte van het Joods Lyceum dat 'Elisabeth Goslar (2B) de laatste 10 dagen de school niet [heeft] bezocht. Haar moeder is overleden'.[14]

Op 20 juni 1943 bij de grote razzia in Amsterdam Zuid werden Hanneli, haar vader en haar zusje naar kamp Westerbork gebracht. Vanuit daar werden zij op 15 februari 1944 naar Bergen-Belsen gedeporteerd. Daar verbleef Hanneli in het Sternlager.

Ontmoetingen met Anne

Een jaar later hoorde Hanneli in februari 1945 dat Anne in het kampdeel naast het Sternlager zat, genaamd Kleines Frauenlager. Tussen de kampdelen liep een hek waarmee het Sternlager van het Frauenlager gescheiden werd. Hanneli herinnerde zich dat ze de stem van Auguste van Pels hoorde die haar vervolgens in contact bracht met Anne. Mogelijk waren ook Ilse en Marty van Collem enkele keren bij de ontmoetingen aan het hek aanwezig.[15]

Hanneli verkeerde al die tijd in de veronderstelling dat Anne met haar familie naar Zwitserland was gevlucht. Ze herinnerde zich dat hun ontmoeting erg emotioneel was en dat ze samen huilend bij het hek stonden.

Omdat de omstandigheden in het Sternlager relatief beter waren dan in het Frauenlager verzamelde Hanneli na de eerste ontmoeting, een pakketje met eten en kleding voor Anne. De volgende avond gooide ze een pakketje over het hek. Een onbekende vrouw ving het op en ging ermee vandoor, tot grote frustratie van Anne. Enkele dagen later had Hanneli een nieuw pakketje samengesteld. Dit keer kwam het wel bij Anne terecht. Het was het laatste contact tussen Anne en Hanneli.[16] 

Omdat de eerste ontmoeting met Anne tot stand kwam door tussenkomst van Auguste van Pels moet deze ontmoeting eind januari of begin februari 1945 hebben plaatsgevonden. Auguste zou namelijk volgens een transportlijst al op 7 februari 1945 naar Raguhn (buitencommando van Buchenwald) zijn gedeporteerd.[17] Bovendien zaten in het pakketje spullen die afkomstig waren uit een Rode Kruispakket. De grootmoeder van Hanneli had omstreeks 23 januari 1945 een Rode Kruispakket ontvangen.[18]

Na de dood van haar vader op 25 februari 1945 moest Hanneli samen met haar zusje begin april 1945 op transport naar Theresienstadt. Uiteindelijk strandde de trein ter hoogte van de dorpen Tröbitz en Schilda en werden ze daar bevrijd.  

Terugkeer

In juli 1945 kwam Hanneli terug in Nederland en verbleef ze vanwege tyfus eerst een paar maanden in het ziekenhuis in Maastricht.[19] Otto Frank zocht haar daar begin augustus op en vertelde haar dat Anne niet meer leefde.[20] Kort daarna verhuisde Hanneli naar de Joodse Invalide in Amsterdam. Ook daar bezocht Otto Frank haar.[21] Met hulp van Otto Frank werd ze op 5 december 1945 samen met haar zusje Gabi herenigd met haar oom Hans Klee in Zwitserland.[22] Ook nadat Hanneli naar Israël emigreerde, bleef het contact met Otto Frank bestaan.[23]

Hanneli Goslar wordt regelmatig in het dagboek van Anne genoemd. In het dagboek wordt Hanneli door Anne ook wel ‘Lies Goosens’ genoemd.

Bron persoonsgegevens.[24] Adressen: Berlijn; Nieuwe Hoogstraat 9-11, Amsterdam (hotel Hiegentlich), Merwedeplein 31-I, Zuider Amstellaan 16 II.[25]

Noten

  1. ^ Voor het levensverhaal van Hannah Goslar, zie: Alison Leslie Gold, Anne Frank, mijn beste vriendin: het verhaal van Hanneli Goslar,  Assen: Kluitman, 1999; Hannah Pick-Goslar met Dina Kraft, Mijn vriendin Anne Frank, Amsterdam : Lev., 2023.
  2. ^ Stadsarchief Amsterdam (SAA), Dienst Bevolkingsregister, Archiefkaarten (toegangsnummer 30238): Archiefkaart Hans Goslar; Willy Lindwer, De laatste zeven maanden. Vrouwen in het spoor van Anne Frank. Hilversum: Gooi en Sticht, 1988, p. 25.
  3. ^ Lindwer, De laatste zeven maanden, p. 25.
  4. a, b Lindwer, De laatste zeven maanden, p. 27.
  5. a, b Anne Frank Stichting (AFS), Anne Frank Collectie (AFC),A_Montessorischool_I_0001: leerlingenregister School No. 51, volgnr. 308.
  6. ^ NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies, Amsterdam, Archief 181e (W.S.H. Elte), inv. nr. 2f: Absentenregister klas 1LII Joods Lyceum, 1 maart – 17 juli 1942; Dienke Hondius, Absent: herinneringen aan het Joods Lyceum Amsterdam 1941-1943, Amsterdam: Vassallucci, 2001, p. 269; Wikipedia: Klas van Anne Frank.
  7. ^ Lindwer, De laatste zeven maanden, p. 35-36.
  8. ^ Hans Georg Lehmann & Michael Hepp (Einl.), Die Ausbürgerung deutscher Staatsangehöriger 1933 – 45 nach den im Reichsanzeiger veröffentlichten Listen. Band 1. Listen in chronologischer Reihenfolge, München: Saur, 1985, p. 59.
  9. ^ AFS, AFC, reg. code A_AFrank_III_055.089: Foto met bijschrift in album ‘Blanco Electro Monster Huishoudboek’.
  10. ^ SAA, Dienst Bevolkingsregister, Archiefkaarten (toegangsnummer 30238): Archiefkaart Hans Goslar en Archiefkaart Rahel Gabriële Ida Goslar.
  11. ^ Op 26 oktober 1942 om 10 uur ’s ochtends beviel Ruth Goslar-Klee van een kind, dat bij de Burgerlijke Stand als levenloos werd aangegeven (SAA, reg. 14, fol. 4: Akte van overlijden, 26 oktober 1942.) Een dag later, op 27 oktober 1942 om acht uur ’s avond overleed Ruth Goslar Klee zelf ook (SAA, Burgerlijke Stand (toegang 5009), inv. nr. 6960: register van overlijdensakten 1942, deel 14, 4v, akte 19 en 6v, akte 31).
  12. ^ Anne Frank, Dagboek A, 2 november 1942, 2e, in: Verzameld werk, Amsterdam: Prometheus, 2013.
  13. ^ Lindwer, De laatste zeven maanden, p. 39 en 45; AFS, Getuigenverhalen I: transcriptie interview met Hanneli Pick - Goslar, afgenomen op 6 mei 2009 door David de Jongh, p. 68, Interview deel e, tijdcode 08:44:05.
  14. ^ NIOD, Archief 182, Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeling Onderwijs, Inrichting voor Voortgezet Onderwijs, Enkele losse stukken, 1941-1943, no. 108: Notitie d.d. 6 november 1942.
  15. ^ Hanneli Goslar in: Jon Blair (regie & prod.), Anne Frank remembered, London: The Jon Blair Film Company, 1995; AFS, Getuigenarchief, Getuigen Verhalen I, interview, Martha Dotan van Collem, 2011; Getuigenarchief, getuigen Verhalen II, interview, Ilse Zilversmit - van Collum. 2013.
  16. ^ Lindwer, De laatste zeven maanden, p. 44-46.
  17. ^ International Tracing Service (ITS), Bad Arolson, Archivnummer: 5792, Abschrift Überstellungsliste von KL Bergen-Belsen an KL Buchenwald/Raguhn.
  18. ^ ITS, docnr. 3396827#1 (1.1.3.1/0025/0071), Commission Mixte de Secours de la croix-rouge internationale, brief aan Generalführer hartmann, 23 januari 1945.
  19. ^ AFS, Getuigenverhalen I, transcriptie interview Hanneli Pick – Goslar door David de Jongh, 6 mei 2009, p. 2-3, tijdcode 12:37:10– 12:39:31.
  20. ^ AFS, AFC, reg. code OFA_002: agenda 1945, 1 - 3 augustus.
  21. ^ AFS, AFC, Otto Frank Archief, reg. code OFA_002: agenda 1945, 25 en 29 september, 6, 9 en 12 oktober en 1 november.
  22. ^ AFS, Getuigenverhalen I, transcriptie interview Hanneli Pick – Goslar door David de Jongh, 6 mei 2009, p. 2, tijdcode 12:38:24 – 12:39:31.
  23. ^ Lindwer, De laatste zeven maanden, p. 50-51.
  24. ^ SAA, Dienst Bevolkingsregister, Archiefkaarten (toegangsnummer 30238): Archiefkaart Hans Goslar; 'Holocaust survivor Hanna Pick-Goslar passes away at 93', Jerusalem Post, 28 oktober 2022.
  25. ^ SAA. Dienst Bevolkingsregister, Archiefkaarten (toegangsnummer 30238): Archiefkaart Hans Goslar en Archiefkaart Ruth Judith Klee.

Gerelateerd